پروتز دندان؛ انواع، مزایا، معایب و راهنمای انتخاب (۱۴۰۵)

از دست دادن دندان فقط یک مشکل ظاهری نیست. غذا خوردن را سخت می‌کند، اعتماد به نفس را پایین می‌آورد و اگر درمان نشود، دندان‌های کناری کج می‌شوند و استخوان فک کم کم تحلیل می‌رود. خبر خوب این است که پروتز دندان امروز گزینه‌های متنوعی دارد.

اگر در فکر پروتز هستید، احتمالا سوال‌هایی مثل درد دارد؟، چقدر هزینه دارد؟ و ظاهرش طبیعی است؟ ذهنتان را مشغول کرده است. در این مقاله انواع پروتز ثابت، پروتز متحرک، ایمپلنت ثابت و ایمپلنت متحرک را با هم مقایسه می‌کنیم، به نگرانی‌های رایج جواب می‌دهیم و در پایان با یک آزمون کوتاه به شما کمک می‌کنیم گزینه‌ی مناسب‌تر را پیدا کنید.

پروتز دندان چیست؟

پروتز دندان، جایگزین دندان شماست. می‌تواند جای یک یا چند دندان از دست رفته (یا همه‌ی دندان‌ها) را بگیرد. هدف استفاده از پروتز دندان سه چیز است:

1. بازگرداندن توان جویدن

2. بازسازی ظاهر و لبخند

3. جلوگیری از جابه‌جایی دندان‌های باقی مانده و آسیب به فک

چهار گروه اصلی:

• پروتز ثابت: دندان مصنوعی که به دندان‌های کناری چسبیده است.

• پروتز متحرک: دندان مصنوعی که خود بیمار درمی‌آورد.

• ایمپلنت ثابت: پایه‌ی کاشته شده در استخوان با دندان ثابت روی آن.

• ایمپلنت متحرک: دندان مصنوعی قابل درآوردن که روی ایمپلنت‌ها قفل می‌شود.

نگرانی های رایج بیماران قبل از پروتز ؛ شاید سوال شماهم هم باشد!

این بخش را جدی بگیرید. بیشتر مردم به خاطر همین نگرانی‌ها درمان را عقب می‌اندازند.

1.درمان درد دارد؟

تمام مراحل با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. در پروتز ثابت و متحرک معمولا فقط کمی حساسیت بعد از درمان وجود دارد. بعد از جراحی ایمپلنت هم معمولا چند روز تورم و ناراحتی خفیف دارید که با مسکن‌های توصیه‌شده کنترل می‌شود. اگر از دندانپزشکی می‌ترسید، حتما از قبل به پزشک بگویید. گزینه‌هایی مثل آرام بخشی وجود دارد.

2.هزینه‌اش چقدر می‌شود؟

هزینه به نوع پروتز، تعداد دندان، برند و مواد استفاده‌شده و مهارت پزشک بستگی دارد. پروتز متحرک معمولا ارزان ترین است و ایمپلنت ثابت گران‌ترین. اما فقط هزینه‌ی اولیه را نبینید. گزینه‌ای که مرتب تعمیر یا عوض می‌شود، در بلندمدت ممکن است ارزان تر از آنچه فکر می‌کنید نباشد. هزینه‌ هر مرحله، از معاینه تا پیگیری، را از قبل بپرسید.

3.ظاهرش طبیعی است؟

پروتز مدرن با انتخاب درست رنگ، شکل و اندازه کاملا طبیعی دیده می‌شود. بهتر است از دندانپزشک نمونه‌ کار قبلی‌اش را بخواهید و رنگ و فرم را قبل از ساخت نهایی تایید کنید.

4.موقع حرف زدن یا غذا خوردن مشکل ندارم؟

پروتز ثابت و ایمپلنت بعد از مدت کوتاهی طبیعی حس می‌شوند. پروتز متحرک ممکن است در هفته‌های اول روی تلفظ بعضی حروف و جویدن اثر بگذارد، اما با تمرین (مثل بلند خواندن متن) و تنظیم دندانپزشک معمولا حل می‌شود.

5.ممکن است جلوی جمع بیفتد یا شل شود؟

این ترس بیشتر برای پروتز متحرک رایج است. پروتز خوب و تنظیم‌شده معمولا محکم می‌ایستد. با گذشت زمان و تغییر شکل لثه ممکن است شل شود و باید اصلاح (reline) شود. اگر این موضوع برایتان خیلی مهم است، ایمپلنت متحرک یا ثابت پایدارتر است.

6.برای سن من دیر نشده؟

سن به تنهایی مانع پروتز یا ایمپلنت نیست. شرط مهم، سلامت عمومی و وضعیت لثه و استخوان است. بسیاری از سالمندان با موفقیت ایمپلنت می‌کنند.

7.بیماری یا دارویی دارم، می‌شود؟

بیماری‌هایی مثل دیابت، پوکی استخوان، بیماری‌های قلبی، سیگار و مصرف داروهای رقیق کننده‌ خون می‌توانند روی درمان اثر بگذارند، به ویژه برای جراحی ایمپلنت. این به معنای غیرممکن بودن درمان نیست، اما باید از قبل به دندانپزشک بگویید تا برنامه‌ی ایمن‌تری بریزد. بدون نظر پزشک قضاوت نکنید.

8.ایمپلنت رد نمی‌شود؟

ایمپلنت به‌ندرت رد می‌شود، اما ممکن است به‌خاطر عفونت، بهداشت ضعیف، سیگار یا بیماری کنترل‌نشده به استخوان جوش نخورد یا بعدا دچار التهاب اطراف ایمپلنت (پری‌ایمپلنتیت) شود. بهداشت و پیگیری منظم بهترین پیشگیری است.

9.بی‌دندان ماندم، ضرر دارد؟

بله. فاصله‌ی خالی را بدون درمان رها نکنید. دندان‌های مجاور کج می‌شوند، دندان مقابل بالا یا پایین می‌آید، جویدن به یک سمت متمرکز می‌شود و استخوان فک کم‌کم تحلیل می‌رود. هرچه زودتر اقدام کنید، گزینه‌های درمانی بیشتری دارید.

حالا اگر نگرانی های شما برطرف شد وقت آن است که به سراغ معرفی انواع پروتز و ایمپلنت ها برویم تا شما بتوانید با اطلاعات کامل، بهترین گزینه را برای خود انتخاب کنید.

پروتز ثابت ( بریج)

در پروتز ثابت، دندان‌های سالم دو طرف فاصله کمی تراشیده می‌شوند و روی آن‌ها پایه‌ای قرار می‌گیرد که دندان مصنوعی وسط را نگه می‌دارد. کل مجموعه به دندان‌ها سیمان می‌شود و بیمار نمی‌تواند آن را دربیاورد.

پروتز ثابت مناسب چه کسی است؟

این روش برای کسی مناسب است که یک تا چند دندان در یک ناحیه از دست داده، دندان‌های کناری‌اش سالم یا نیازمند روکش‌اند و جراحی نمی‌خواهد یا شرایطش را ندارد. اگر دندان‌های کناری ضعیف یا پوسیده باشند، بریج گزینه‌ی خوبی نیست، چون کل بار روی همین دندان‌ها می‌افتد.

مراحل درمان پروتز ثابت

1. معاینه، عکس‌برداری و برنامه‌ریزی

2. تراش دندان‌های پایه و قالب‌گیری

3. نصب بریج موقت تا آماده شدن نمونه‌ی اصلی

4. نصب و تنظیم بریج نهایی

مزایا پروتز ثابت

بزرگ‌ترین مزیت بریج این است که سریع و بدون جراحی انجام می‌شود. معمولاً در چند جلسه تمام می‌شود و بیمار نیازی به دوره‌ی بهبودی طولانی ندارد. چون ثابت است، حس و عملکرد آن به دندان طبیعی نزدیک است. هم غذا خوردن با آن راحت است و هم صحبت کردن، و لازم نیست هر روز آن را دربیاورید.

معایب پروتز ثابت

مهم‌ترین عیب بریج این است که برای ساخت آن باید دندان‌های سالم کناری تراشیده شوند، و این کار برگشت پذیر نیست. اگر بهداشت زیر بریج خوب رعایت نشود، ممکن است زیر پایه‌ها پوسیدگی ایجاد شود. همچنین چون ریشه‌ای زیر ناحیه‌ی خالی وجود ندارد، استخوان آن قسمت کم‌کم تحلیل می‌رود. اگر یکی از پایه‌ها خراب شود، معمولا کل بریج باید عوض شود. تمیز کردن زیر آن هم با نخ دندان معمولی سخت است و به فرچه‌ی مخصوص یا واترجت نیاز دارد.

پروتز متحرک

پروتز متحرک جزئی (پارشیل) با گیره به دندان‌های باقی‌مانده تکیه می‌کند. پروتز کامل (دنچر) هم مستقیم روی لثه و کام می‌نشیند. بیمار آن را هر روز برای تمیز کردن درمی‌آورد.

پروتز متحرک مناسب چه کسی است؟

این گزینه معمولا برای بیمارانی مناسب است که بودجه‌ی محدودی دارند یا تعداد زیادی دندان از دست داده‌اند. کسانی هم که به دلیل شرایط پزشکی یا وضعیت استخوان برای جراحی یا بریج مناسب نیستند، می‌توانند از آن استفاده کنند. گاهی هم به‌عنوان راه حل موقت تا آماده شدن درمان دائمی به کار می‌رود.

مراحل درمان پروتز متحرک

1. معاینه و قالب‌گیری اولیه

2. ثبت فک و انتخاب رنگ و فرم دندان‌ها

3. امتحان دندان‌ها روی موم (try-in)

4. تحویل و تنظیم، به‌همراه چند جلسه‌ی کنترل

مزایای پروتز متحرک

بزرگ‌ترین امتیاز پروتز متحرک هزینه‌ی کمتر و نیاز نداشتن به جراحی است. اگر مشکلی پیش بیاید، معمولا می‌توان آن را تعمیر یا اصلاح کرد. چون درآوردنی است، تمیز کردن آن هم آسان است و لثه‌ها شب‌ها استراحت می‌کنند.

معایب پروتز متحرک

بیشتر بیماران در هفته‌های اول به آن عادت نمی‌کنند. ممکن است روی لثه زخم ایجاد شود و تلفظ بعضی حروف تغییر کند. قدرت جویدن و ثبات آن از گزینه‌های ثابت کمتر است و بعضی افراد هنگام غذا خوردن حرکت یا صدای پروتز را حس می‌کنند. با گذشت زمان و تغییر شکل لثه، پروتز شل می‌شود و باید اصلاح (reline) شود. چون ریشه‌ای در استخوان نیست، تحلیل استخوان فک هم ادامه پیدا می‌کند. این‌ها دلیل اصلی ناراضی بودن بعضی بیماران است.

ایمپلنت ثابت

در ایمپلنت ثابت، یک پایه‌ی تیتانیومی داخل استخوان فک کاشته می‌شود. بعد از جوش خوردن به استخوان (که چند ماه طول می‌کشد)، پایه‌ی رابط و روی آن روکش یا بریج ثابت نصب می‌شود. ایمپلنت جایگزین ریشه‌ی دندان است، نه فقط تاج آن، و این تفاوت اصلی آن با بریج است.

ایمپلنت ثابت مناسب چه کسی است؟

اگر یک یا چند دندان از دست داده‌اید و می‌خواهید دندان‌های کناری دست‌نخورده بمانند، ایمپلنت ثابت گزینه‌ی مناسبی است. همچنین برای کسانی است که حس نزدیک به دندان طبیعی و ماندگاری بالا می‌خواهند. شرط اصلی، استخوان و لثه‌ی سالم است. اگر استخوان کم باشد، گاهی با پیوند استخوان می‌توان شرایط را آماده کرد.

مراحل درمان ایمپلنت ثابت

1. معاینه و سی‌تی‌اسکن یا رادیوگرافی

2. جراحی کاشت ایمپلنت

3. دوره‌ی بهبودی و جوش خوردن به استخوان (مدت آن به شرایط هر فرد بستگی دارد)

4. قرار دادن پایه‌ی رابط و روکش یا بریج نهایی

5. کنترل‌های دوره‌ای

مزایا ایمپلنت ثابت

مهم‌ترین مزیت ایمپلنت ماندگاری آن است. اگر درست انجام شود و مراقبت خوبی از آن شود، می‌تواند سال‌های طولانی کار کند. حس آن به دندان طبیعی نزدیک‌تر از هر گزینه‌ی دیگری است و در غذا خوردن و صحبت کردن مشکلی ایجاد نمی‌کند. چون در استخوان قرار دارد، فشار جویدن را به استخوان منتقل می‌کند و به حفظ آن کمک می‌کند. همچنین برخلاف بریج، به دندان‌های کناری آسیب نمی‌زند.

معایب ایمپلنت ثابت

ایمپلنت گران‌تر از بقیه‌ی گزینه‌هاست و به جراحی و دوره‌ی بهبودی طولانی‌تری نیاز دارد. اگر استخوان کافی نباشد، ممکن است لازم شود قبل از آن پیوند استخوان یا سینوس لیفت انجام شود، و این هزینه و زمان را بیشتر می‌کند. بعضی بیماری‌ها، مثل دیابت کنترل‌نشده، و مصرف سیگار هم ریسک شکست را بالا می‌برند. در صورت بهداشت ضعیف نیز ممکن است اطراف ایمپلنت دچار التهاب شود.

ایمپلنت متحرک ( اوردنچر روی ایمپلنت)

در این روش دو تا شش ایمپلنت در فک کاشته می‌شود و دندان مصنوعی کامل با اتصالات (مثل دکمه‌های فشاری) روی آن‌ها قفل می‌شود. بیمار برای تمیز کردن آن را درمی‌آورد.

ایمپلنت متحرک مناسب چه کسانی است؟

این روش بیشتر برای افراد کاملا بی‌دندان (یک یا هر دو فک) مناسب است. اگر از پروتز متحرک معمولی ناراضی هستید چون مدام شل می‌شود، این گزینه می‌تواند مشکل را حل کند. همچنین برای کسانی است که به دلیل هزینه یا وضعیت استخوان نمی‌توانند ایمپلنت ثابت کامل انجام دهند.

مراحل درمان ایمپلنت متحرک

1. معاینه و تصویربرداری

2. کاشت تعداد مناسب ایمپلنت

3. دوره‌ی بهبودی

4. ساخت و تحویل دندان مصنوعی و اتصالات

مزایای ایمپلنت متحرک

ایمپلنت متحرک نقطه‌ی میانی خوبی بین پروتز متحرک معمولی و ایمپلنت ثابت کامل است. چون دندان مصنوعی روی ایمپلنت قفل می‌شود، بسیار محکم‌تر از دنچر معمولی می‌ایستد و جویدن راحت‌تر است. هزینه‌ی آن هم از ایمپلنت ثابت کامل کمتر است، چون به تعداد ایمپلنت کمتری نیاز دارد. ایمپلنت‌ها به حفظ استخوان کمک می‌کنند و چون دندان قابل درآوردن است، تمیز کردنش از ایمپلنت ثابت کامل آسان‌تر است.

معایب ایمپلنت متحرک

این روش هم به جراحی نیاز دارد و ثبات آن از ایمپلنت ثابت کمتر است. اتصالات با گذشت زمان فرسوده می‌شوند و باید به‌طور دوره‌ای تعویض شوند. همچنین هنوز باید هر روز دندان را دربیاورید و تمیز کنید، که برای بعضی افراد ناخوشایند است.

کدام پروتز مناسب شماست؟ (متن توضیحی + آزمون)

انتخاب پروتز به سه چیز بستگی دارد: تعداد دندان‌های از دست رفته، وضعیت دندان‌های کناری و استخوان، و بودجه و اولویت‌های شما.

1. اگر یک تا سه دندان از دست داده‌اید و دندان‌های کناری ضعیف یا ترمیم‌شده‌اند، پروتز ثابت (بریج) یا ایمپلنت ثابت به شما پیشنهاد می‌شود. اگر دندان‌های کناری سالم هستند و نمی‌خواهید آن‌ها تراشیده شوند، ایمپلنت ثابت انتخاب بهتری است.

2. اگر بودجه‌ی محدودی دارید یا تعداد زیادی دندان از دست داده‌اید، پروتز متحرک اقتصادی‌ترین راه است. اگر فک شما کاملا بی‌دندان است و ثبات بیشتری می‌خواهید، اما ایمپلنت ثابت کامل برایتان گران است، ایمپلنت متحرک گزینه‌ی میانه است.

3. اگر اولویت اصلی شما ماندگاری و حفظ استخوان است، ایمپلنت ثابت معمولا بهترین انتخاب است، به شرط آن که وضعیت استخوان و سلامت عمومی اجازه بدهد.

برای یک راهنمای سریع، آزمون زیر را انجام دهید:

مراقبت از پروتز دندان

نوع مراقبت به ثابت یا متحرک بودن پروتز بستگی دارد. 

مراقب از پروتز ثابت و پروتز متحرک

برای این دو، اصل کار بهداشت دقیق است. دو بار در روز با مسواک نرم و خمیردندان مناسب مسواک بزنید و روزانه با نخ دندان، فرچه‌ی بین‌دندانی یا واترجت زیر و اطراف پروتز را تمیز کنید، چون بیشتر مشکلات از همین نقاط شروع می‌شود. هر شش ماه (یا طبق نظر دندانپزشک) برای جرم‌گیری و معاینه مراجعه کنید. از جویدن مواد خیلی سفت مثل یخ و پوسته‌ی آجیل خودداری کنید. اگر شب‌ها دندان‌قروچه می‌کنید، از نایت‌گارد استفاده کنید. سیگار هم به‌ویژه بعد از ایمپلنت روی بهبودی و ماندگاری آن اثر منفی دارد.

مراقبت از پروتز متحرک و ایمپلنت متحرک

پروتز متحرک را بعد از هر وعده‌ی غذایی بشویید و با مسواک نرم مخصوص پروتز و صابون ملایم تمیز کنید، نه با خمیردندان ساینده که سطح آن را خراش می‌دهد. شب‌ها آن را درآورید و داخل آب یا محلول مخصوص بگذارید تا لثه استراحت کند. لثه، کام و زبان را هم هر روز تمیز کنید. هنگام شستن، پروتز را روی دستمال یا کاسه‌ی آب بگیرید تا اگر افتاد نشکند. در صورت شل شدن یا ایجاد زخم، خودتان آن را تعمیر نکنید و به دندانپزشک مراجعه کنید.

مراقب بعد از جراحی ایمپلنت

در روزهای اول بعد از جراحی، داروها را طبق دستور پزشک مصرف کنید و غذاهای نرم و ولرم بخورید. به ناحیه‌ی جراحی دست نزنید و آن را نمکید یا شدید نشویید. اگر درد شدید، تورم رو به افزایش، تب یا خونریزی مداوم داشتید، حتماً با دندانپزشک تماس بگیرید.

اشتباهات رایج بعد از پروتز ؛ از قبل آگاه باشید

رایج‌ترین اشتباه، نرفتن به کنترل‌های دوره‌ای است. بعد از آن می‌توان به تمیز نکردن زیر پروتز، استفاده از خمیردندان ساینده برای پروتز متحرک و تعمیر خانگی با چسب اشاره کرد. خوابیدن با پروتز متحرک را هم فقط با نظر دندانپزشک انجام دهید. مهم‌تر از همه، اگر پروتز شل شده، مراجعه را عقب نیندازید، چون تأخیر باعث زخم و آسیب بیشتر به لثه می‌شود.

ایمپلنت ثابت و ایمپلنت متحرک؛ تفاوت اصلی چیست؟

هر دو ریشه‌ی مصنوعی (ایمپلنت) دارند. تفاوت در دندان مصنوعی است:

در ایمپلنت ثابت، دندان‌ها به ایمپلنت پیچ یا سیمان می‌شوند و فقط دندانپزشک می‌تواند آن‌ها را بردارد.

در ایمپلنت متحرک، دندان‌ها روی ایمپلنت قفل می‌شوند و بیمار می‌تواند آن‌ها را بردارد.

اگر ثبات و حس طبیعی اولویت شماست، ایمپلنت ثابت. اگر بودجه محدودتر است و می‌خواهید تمیز کردن راحت‌تر باشد، ایمپلنت متحرک.

مراقبت از پروتز دندان ؛ شیوه آن را بیاموزید.

یک راهنمایی کوتاه اما مفید بسته به نوع خدماتی که میخواهید آماده کردیم تا بتوانید بدون هیچ مشکل و نگرانی از آنها مراقبت کنید.

مراقبت از پروتز ثابت و ایمپلنت ثابت

• دو بار در روز با مسواک نرم و خمیردندان مناسب مسواک بزنید.

• روزانه از نخ دندان، فرچه‌ی بین‌دندانی یا واترجت زیر و اطراف پروتز استفاده کنید.

• هر شش ماه برای جرم‌گیری و معاینه مراجعه کنید (یا طبق نظر پزشک).

• از جویدن مواد خیلی سفت مثل یخ و پوسته‌ی آجیل خودداری کنید.

• اگر شب‌ها دندان قروچه می‌کنید، از نایت‌گارد استفاده کنید.

• سیگار را کنار بگذارید، به‌خصوص بعد از ایمپلنت.

مراقبت از پروتز متحرک و ایمپلنت متحرک

• بعد از هر وعده‌ی غذایی آن را بشویید.

• با مسواک نرم مخصوص پروتز و صابون ملایم تمیز کنید، نه با خمیر دندان ساینده.

• شب‌ها آن را درآورید و داخل آب یا محلول مخصوص بگذارید تا لثه استراحت کند.

• لثه، کام و زبان را هم هر روز تمیز کنید.

• هنگام شستن، پروتز را روی دستمال یا آب بگیرید تا اگر افتاد نشکند.

• در صورت شل شدن یا ایجاد زخم، خودتان آن را تعمیر نکنید و به دندانپزشک مراجعه کنید.

مراقبت بعد از جراحی ایمپلنت

• طبق دستور پزشک از مصرف داروها استفاده کنید.

• چند روز اول غذاهای نرم و ولرم بخورید.

• از دست زدن، مکیدن یا شستن شدید ناحیه خودداری کنید.

• در صورت درد شدید، تورم رو به افزایش، تب یا خونریزی مداوم تماس بگیرید.

اشتباهات رایج بعد از پروتز

• نرفتن به کنترل‌های دوره‌ای

• تمیز نکردن زیر پروتز

• استفاده از خمیردندان ساینده برای پروتز متحرک

• خوابیدن با پروتز متحرک بدون نظر دندانپزشک

• تعمیر خانگی پروتز با چسب

• تاخیر در مراجعه وقتی پروتز شل شده

جمع بندی

هر چهار گزینه‌ی پروتز ثابت، پروتز متحرک، ایمپلنت ثابت و ایمپلنت متحرک جای خود را دارند. پروتز متحرک اقتصادی است، پروتز ثابت سریع و بدون جراحی، ایمپلنت ثابت ماندگارترین و طبیعی‌ترین، و ایمپلنت متحرک یک راه میانه برای فک بی‌دندان. مهم‌ترین کار این است که درمان را عقب نیندازید و بعد از معاینه با دندانپزشک بهترین گزینه را انتخاب کنید.